[ << musici ]

" ... Geerhter Herr Bos, Gestern haben Sie so verzüglich begleitet als nie zuvor. Ich habe gar nicht gespürt dass Sie da waren ... "
tenor Raymond von Zur Mühlen, geb. 1854, Letland, 's morgens na een uitvoering

Coenraad Valentijn Bos, Meesterbegeleider, 1875-1955

Dr. Ludwig Wüllner, de vermaarde liederen-zanger en zijn talentvolle accompagnateur Coenraad Bos. (Laatste optreden in Amsterdam, Zondag 5 April, Groote Zaal van het Concertgebouw, tegen goedkope prijzen). 1908

Tussen 1910 en 1950 begeleidde Bos welhaast iedereen die op topniveau zong. In 1923 verschenen bij Electrola de eerste door Bos begeleide platen waarop hij Elisabeth Rethberg secondeerde.
In 1940 bracht de in 1931 opgerichte Wolfgesellschaft een cassette met 12 platen uit, waarop onder anderen beroemdheden als Friedrich von Schorr en Elsa Gerhardt liederen van Wolf zongen, begeleid door Coenraad Bos, Michael Raucheisen en Gerald Moore. In 2002 is bij Romophone een dubbel-CD ( 81035-2 (2) verschenen waarop o.a. Julia Culp, begeleid door o.a. Coenraad Valentijn Bos liederen van Brahms, Debussy en Reger etc. zingt. Het is een compilatie van opnames die eerder waren uitgebracht bij R.C.A Victor en Electrola. Men hoort hier de zeer persoonlijke stem van Culp en de schitterende begeleiding van Bos.

In 1945-46 (Bos is dan 70!), maakt hij met de sopraan Helen Taubel een wereldtournée van Los Angeles over Honolulu, Calcutta. Bagdad, Athene, Milaan, Parijs en Londen en terug. Men vraagt zich af hoe zo'n reis vlak na de tweede wereldoorlog verlopen is? 

Een Meesterbegeleidster

Coenraad Valentijn Bos als liedbegeleider.

Omstreeks 1900 kwam hij in aanraking met Max Friedländer, de musicoloog en zanger die voor de uitgeverij Peters de liederen van Schubert herschikte. Friedländer vroeg Bos, de transposities van laag naar hoog en omgekeerd voor zijn rekening te nemen. Voor dit werk, waar hij zo'n vier uur per dag aan besteedde, ontving hij vijftig Pfennig per uur. "But my artistic gain was in inverse ratio to the final emolument". Bos was ook beschikbaar om de wekelijkse lezingen over Liedkunst, die Friedländer zelf zingend op een Berlijnse Universtiteit hield, te begeleiden. Daar stak Bos veel van op, ten eerste over de liedkunst en ten tweede over de zangstem want Friedländer was goed geschoold door Manuel Garcia in zijn laatste jaren en door de eveneens bejaarde Julius Stockhausen.

Metropolitan Opera archives

V.l.n.r August Rodeman, fluitist, Frieda Hempel, sopraan, Coenraad V. Bos, pianist en Warden Jennings. De foto werd gemaakt op de trap van de Auburn gevangenis te New York.

In zijn boek The well-tempered accompanist (Presser 1954) vertelt Bos hoezeer hij zich dienstbaar opstelt ten opzichte van zijn zangers:
- De zanger moet zich op zijn gemak voelen en zich kunnen profileren;
- De begeleider moet zich sommige aspecten van het zangersvak eigen maken: wel of geen stem, hij moet voldoende zangles hebben gehad om te kunnen beoordelen wat tot de mogelijkheden van de zanger behoort. Het is niet uitgesloten dat Bos zelf zangles heeft gehad van de befaamde Cornélie van Zanten die in Amsterdam, Berlijn en later in Den Haag zangles heeft gegeven;
- De begeleider moet mee-ademen, natuurlijk zonder dat het publiek op de eerste rij het hoort;
- De begeleider moet talen kennen, en de fonetiek ( = de uitspraak) van de taal kennen. Bos sprak vloeiend Engels en Duits. Over zijn kennis van het Frans is niets te vinden maar hij begeleidde Julia Culp's Debussy op schitterende wijze.
- Een vluchtig idee hebben van de gezongen tekst is onvoldoende, tekst moet gekend zijn.
- De techniek van het pianospel moet een tweede natuur geworden zijn. Maar de pianist die uitsluitend solistisch geschoold is moet zijn pedaaltechniek erg wijzigen. Bij alle Ständchens, vooral bij Schubert's Leise flehen meine Lieder kan het pedaal wel vermeden worden!
- Tenslotte moet de begeleider de 'idiosyncrasies', de eigenaardigheden van zijn zanger kennen. Daarom hield Coenraad Valentijn Bos niet van incidentele begeleid-opdrachten, hij had ettelijke langdurige verbintenissen. Als goede zangersbegeleider heeft Bos zich altijd verre gehouden van het geven van zangtechnische aanwijzingen. Daar is de zangpedagoog voor. Grappig en geheel uit de tijd is Bos' mening dat het géén gezicht is wanneer een vrouw een man begeleidt!

Het begeleidersvak heeft zich in de tweede helft van de twintigste eeuw kolossaal ontwikkeld, in die zin dat de pianist nu een evenwaardige plaats inneemt naast de zanger.

Ank Reinders 

(p) 2003 Dutch Divas